Szlak drewnianych kościołów i cerkwi

Europa, Polska, Tu byłem

Drewniana Małopolska

W tym wpisie zabieram Was w moje strony, na południe Polski, gdzie jest wiele interesujących miejsc do odwiedzenia.
Głupio się przyznać, ale mieszkając całe życie w Małopolsce, w najbliższym sąsiedztwie drewnianych kościółków, jakoś nigdy nie miałem okazji przyjrzeć się im bliżej. Całe szczęście, któregoś jesiennego weekendu to się zmieniło. I muszę przyznać, że są one niesamowite i bardzo interesujące.

Kościołów, tych niewielkich jak i tych całkiem sporych w granicach województw małopolskiego i podkarpackiego, jest cała masa.
Na samej małopolskiej liście szlaku architektury drewnianej jest ponad 250 obiektów !
Najciekawsze, zarówno historycznie jak i architektonicznie, zostały wpisane na listę Unesco. Można je znaleźć pod dwoma wpisami: drewnianych cerkwi regionu karpackiego i drewnianych kościołów południowej Małopolski.
Obecnie jest to 14 świątyń, a kolejne 3 czekają żeby dołączyć do tego szanownego grona.

Zwiedzanie

Jeśli chcemy zobaczyć jak najwięcej przez weekend powinniśmy dobrze rozplanować nasze podróże. Odległości pomiędzy świątyniami może nie są specjalnie duże, ale często miejsca te znajdują się na uboczu, gdzie nawigacja może się gubić i zamiast zwiedzać będziemy szukać drogi.
Ja do tej pory odwiedziłem 8 świątyń i muszę przyznać, że każda mnie czymś zaskoczyła.
Pomyślicie, że to same drewniane kościoły, które wyglądają tak samo. A jednak nie. Wszystkie te miejsca, mimo ze zbudowane niedaleko, różnią się bardzo od siebie.

Pierwsze miejsce, które chciałem wam pokazać to niewielki kościół św. Leonarda w Lipnicy Murowanej. Znajduje się przy rzeczce i niewielkim cmentarzu. Jadąc główną drogą przez miasteczko można go nie zauważyć.
Zbudowano go pod koniec XV wieku, choć według tradycji kościół istniał od 1141 roku, w miejscu pogańskiej gontyny. Taka data została wyryta na słupie Światowida, podtrzymującego główny ołtarz kościoła. Do budowy użyto w większości drzewa modrzewiowego, a świątynię pokryto gontem.

Wnętrze świątyni pokrywają XVI – XVIII wieczne kolorowe polichromie. Barwne kwieciste motywy na suficie robią duże wrażenie. Kościół zdobią m.in. sceny Ostatniej Wieczerzy, Męki Pańskiej czy Sądu Ostatecznego.

Na tyłach świątyni jest także bardzo ciekawy cmentarz, którego początki sięgają XVI wieku. Niektóre nagrobki są bardzo zaskakujące.

Z Lipnicy po około godzinie drogi dotrzemy do Binarowej. Ta niewielka wioska skrywa chyba najcenniejszy drewniany zabytek południowej Polski.
To kościół pod wezwaniem św Michała Archanioła z przełomu XV i XVI wieku.
Zbudowany tym razem z drewna jodłowego, został także pokryty gontem.
Do świątyni przylega drewniana wieża z końca XVI wieku. To najstarsza taka wieża w Polsce.

Ogrodzony drewnianym płotem, z murowaną XX wieczną dzwonnicą, kościół nie robi specjalnego wrażenia. Można powiedzieć, że wygląda bardzo pospolicie. Ale podobnie jak w Lipnicy Murowanej, to wnętrze kościoła jest magiczne.
Wspaniała polichromia pokrywa całe wnętrze. Na suficie są to motywy roślinne, zaś na ścianach przedstawia cykle biblijne. Dbałość o detale i różnorodność namalowanych postaci wzbudzają niesamowity podziw i uznanie dla ówczesnych artystów. Nawet zakrystia została cała ozdobiona. Wyposażenie kościoła jest także interesujące. Znajdują się między innymi figura Matki Boskiej z XIV wieku, XVI wieczna kamienna chrzcielnica czy płaskorzeźby świętych dziewic z początku XV. Malowane ławy czy konfesjonały dodają dodatkowego uroku wnętrzu.

Niedaleko jest kolejna świątynia, którą wspólnie odwiedzimy. To cerkiew Opieki Matki Bożej w Owczarach.
Została zbudowana w 1653 roku i jest jedną z najstarszych cerkwi łemkowskich. Obecną bryłę uzyskała w XVIII wieku. Z tego okresu pochodzi też większość wyposażenia wnętrza.
Szczególnie ładnie prezentuje się ikonostas i znajdujące się w nim carskie wrota.
Polichromie na ścianach są o wiele nowsze, pochodzą z 1938 roku.
Co ciekawe obecnie w cerkwi odbywają się zarówno msze grekokatolickie jak i rzymskokatolickie.

Na koniec jeszcze jedna cerkiew, znajdująca się raptem 30 km od tej w Owczarach.
Cerkiew pod wezwaniem św Paraskewy w Kwiatoniu wybudowano pod koniec XVII wieku w stylu łemkowskim. Określa się ją jako najpiękniejszy przykład budownictwa łemkowskiego w Polsce. Jest bardzo smukła, wygląda zupełnie inaczej od tej w Owczarach.
Wnętrze nie jest tak stare jak reszta budynku. Pochodzi z XIX wieku i wykonano je w barokowym stylu.
Ikonostas zaś to dzieło polskiego artysty Michała Bogdańskiego z 1904 roku.
Najcenniejszym zabytkiem cerkwi jest odnaleziona podczas prac renowacyjnych część dawnego ikonostasu, która pochodzi prawdopodobnie z około 1600 roku.

Jak widzicie każda świątynia jest inna, w każdej co innego zaskakuje.
O pozostałych przeczytacie już niedługo w drugiej części wpisu.

Informacje praktyczne

Kościoły wpisane na listę zabytków Unesco są otwarte przez cały rok. Godziny otwarcia mogą się różnić ale pomiędzy 10 – 16 zawsze ktoś powinien być. Jeśli opiekuna świątyni nie ma na miejscu, wystarczy do niego zadzwonić i chętnie przyjdzie nam otworzyć. Numer powinien wisieć gdzieś w pobliżu. Opiekunowie dostają normalną pensją, po części finansowaną przez Unię Europejską, więc traktują to jako pracę. Nie trzeba im dodatkowo płacić za oprowadzanie po świątyni.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *